Γιατί τόση συζήτηση για το ΕΑΜ σήμερα;

 

Σπύρος Αλεξίου

Συζητώντας για τo EAM, οφείλουμε να ξεκινήσουμε με μια διαπίστωση: είναι μια ιστορική περίοδος που, αντί η μνήμη της να ξεθωριάζει με το πέρασμα του χρόνου, παραμένει ζωντανή και τροφοδοτεί συνεχώς τον προβληματισμό και τη συζήτηση πολύ πιο έντονα από κάθε άλλη στιγμή του 20^ου αιώνα. Ειδικά αυτό το διάστημα υπάρχουν πλήθος συζητήσεων, αφιερωμάτων, εκδόσεις βιβλίων κ.λπ. Ακόμα κι αν συγκρίνουμε το ενδιαφέρον αυτό με το Πολυτεχνείο, θα παρατηρήσουμε πως ενώ η μνήμη του Νοέμβρη τροφοδοτεί με αστείρευτη ενέργεια κινηματικές διαδικασίες, εντούτοις δεν προκαλεί το εύρος της ιστορικής, πολιτικής και ιδεολογικής συζήτησης που προκαλεί το ΕΑΜ.

    

Μια εξήγηση είναι η συγκυρία: Στην καθημερινότητά μας έχουν μπει οι λέξεις «κατοχή, προτεκτοράτο, κοινωνικός ΠΟΛΕΜΟΣ, Γερμανοί». Στην καθημερινότητά ειδικά της αριστεράς και του κινήματος υπάρχει η συζήτηση για «νέο ΕΑΜ», «Εξέγερση» «μέτωπο» Κλπ! Οι συνειρμοί είναι προφανείς και εν πολλοίς δικαιολογημένοι. Φυσικά δεν αρκούν. Σε έρευνα της  Καθημερινής που δημοσιεύτηκε στις 8 Φλεβάρη του 2009, όταν η κρίση δεν είχε τη σημερινή σφοδρότητα, αποτυπώνεται πως “Το ενδιαφέρον τη κοινής γνώμης (η «ζήτηση» για Ιστορία), που καταγράφεται είναι ιδιαιτέρως υψηλό (7 στους 10 ερωτηθέντες δηλώνουν ότι η ιστορία του εμφυλίου τους ενδιαφέρει «πολύ» ή «αρκετά»)”, άρα δεν είναι μόνο θέμα συγκυρίας.

 

  

Στη διάρκεια του 20^ου αιώνα σε 4 περιπτώσεις υπήρξε στην Ελλάδα αυτό που συνηθίζουμε να ονομάζουμε «επαναστατική κατάσταση» ή, για να χρησιμοποιήσουμε τη γνωστή φράση, «η εξουσία γύρναγε στους δρόμους»: Το 22, μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, την περίοδο του ΕΑΜ που συζητάμε, το 65 με τα Ιουλιανά και το 73 με το Πολυτεχνείο. Σε όλες τις περιπτώσεις εκδηλώθηκε αδυναμία των «από πάνω» να κυβερνήσουν, άρνηση των «από κάτω» να κυβερνηθούν. Όμως, η περίπτωση του ΕΑΜ ξεχωρίζει γιατί μόνο τότε υπήρχαν και οι υποκειμενικές προυποθέσεις, ένα ισχυρό λαικό κίνημα, με αριστερό προσανατολισμό, ένοπλο και νικηφόρο, αλλά και γιατί η εξέλιξη της σύγκρουσης σημάδεψε την πορεία της Ελλάδας αλλά και του κινήματος με πιο έντονο τρόπο από κάθε άλλη.

 

Η διαπίστωση αυτή μας φέρνει και στο πιο σημαντικό, κατά τη γνώμη μου, αίτιο αυτού του ενδιαφέροντος εκδηλώνεται: 68 χρόνια τώρα στη συλλογική μνήμη του κινήματος το ΕΑΜ έχει καταγραφεί ως η σημαντικότερη στιγμή. Αυτό βέβαια συνυπάρχει με το μεγάλο ερώτημα της «νικηφόρας επανάστασης που χάθηκε» για να δανειστούμε τον τίτλο του έργου του Θ. ΧΑΤΖΗ. Όσο κι αν στην ιστορία των κοινωνικών αγώνων δεν υπάρχει η σιγουριά της νικηφόρας έκβασης, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως οι «από κάτω», με όρους υλικών συσχετισμών, ξεκινούν πάντα από μειονεκτική θέση. Όταν για παράδειγμα λέμε πως, με το ΕΑΜ, το κίνημα είχε τις καλύτερες προυποθέσεις, δεν εννοούμε φυσικά πως ήταν αντικειμενικά ισχυρότερο από τη Βρετανική αυτοκρατορία.

 

Αυτά  το ερωτήματα  είναι που, σε συνδυασμό με τη συγκυρία, καθιστούν τη συζήτηση για το ΕΑΜ  τόσο επίκαιρη. Η κορύφωση της κρίσης, στην Ελλάδα αλλά και γενικά στον καπιταλιστικό κόσμο, η αίσθηση πως οδηγούμαστε σε κολοσσιαίων διαστάσεων συγκρούσεις, το αίτημα της ανατροπής που επανέρχεται με δραματικό τρόπο κάνει τη μελέτη της συγκεκριμένης ιστορικής εμπειρίας αναγκαία όσο ποτέ, γεγονός που, συνειδητά ή όχι, διαπερνά πλατιά κοινωνικά στρώματα.

 

 Μεγάλη σημασία για τη συζήτηση έχει η αναγνώριση της μεθοδολογικής ασθένειας που στον έναν ή τον άλλον βαθμό κουβαλάμε: Η ιστορική εμπειρία αποτελεί πολύτιμο υλικό για τη χάραξη των πολιτικών γραμμών. Εμείς, κατά κανόνα, μελετάμε την ιστορία ανάποδα, ξεκινώντας από τις ήδη διαμορφωμένες πολιτικές γραμμές, και αναζητούμε τις πλευρές εκείνες των ιστορικών περιόδων που τις δικαιώνουν. Αυτό, δυστυχώς, δεν είναι τωρινό φαινόμενο. Μην ξεχνάμε πως την περίοδο του μεσοπολέμου υπήρχε έντονη συζήτηση για τον χαρακτήρα της επανάστασης του 1821. Οι μαρξιστές ιστορικοί της περιόδου άλλαζαν συχνά την άποψή τους για τον χαρακτήρα της ανάλογα με την εκτίμηση της κομματικής ηγεσίας για τον χαρακτήρα της Επανάστασης που ΘΑ γινόταν στην Ελλάδα.

 

Η περίπτωση του ΕΑΜ είναι χαρακτηριστική: Ένα τεράστιο λαικό μέτωπο, με πολύμορφα και πολύ συχνά ασαφή ή και αντιφατικά χαρακτηριστικά, κατακερματίζεται, πλευρές του αναδεικνύονται ή αποκρύπτονται ώστε να εξυπηρετηθούν οι τρέχουσες πολιτικές επιλογές. Όταν λοιπόν έρχεται στην επιφάνεια το θέμα της «ενότητας» ή του «μετώπου» θυμόμαστε τη θετική εμπειρία του ΕΑΜ. Όσοι, για οποιονδήποτε λόγο έχουν άλλες επιλογές, θυμούνται το γεγονός πως τελικά το ΕΑΜ ηττήθηκε. Είναι χαρακτηριστική η εικόνα κάποιων που το πρωί καλούν στη συγκρότηση του «Νέου ΕΑΜ» και το βράδυ καταδικάζουν τη «βία από όπου κι αν προέρχεται» λες και το ΕΑΜ ήταν ένα πασιφιστικό κίνημα ή, ακόμα χειρότερα, ένα ανταλλακτικό παζάρι αλληλεγγύης.

 

Ας προσπαθήσουμε να το δούμε πιο συγκεκριμένα: Ας πάρουμε τα 4 γράμματα που σημειολογικά περιγράφουν το ΕΕΑΜ (4 γιατί είναι γνωστό πως πρώτο, τον Ιούλιο του 1941 ιδρύεται το Εργατικό ΕΑΜ). Είναι το εργατικό, εθνικό, απελευθερωτικό μέτωπο. Όποια λέξη από αυτές κι αν κόψεις ή υποτιμήσεις προκύπτει μια λειψή και εν τέλει διαστρεβλωμένη πραγματικότητα.

 

Η ίδρυση του ΕΑΜ αποτέλεσε πρόταση  της  6^ης ολομέλειας της κεντρικής επιτροπής του ΚΚΕ τον Ιούλη του 1941. Σε αυτήν πήραν μέρος έξι(!) άνθρωποι που συνεδρίαζαν επί τρεις ημέρες: Χρύσα Χατζηβασιλείου, Πέτρος Ρούσος, Παντελής Σίμος- Καραγκίτσης, Ανδρέας Τσίπας, Ανδρέας Τζήμας και Κώστας Λαζαρίδης. Όταν λέμε τότε ΚΚΕ, εννοούμε ένα κόμμα που είναι παράνομο από το 1936, τα περισσότερα μέλη του είναι φυλακισμένα ή εξόριστα. Ο κομματικός μηχανισμός είναι τσακισμένος από τον Μανιαδάκη και το χειρότερο ίσως από όλα είναι η τρομερή καχυποψία που η ασφάλεια είχε ενσπείρει στις γραμμές του. Ανασυγκροτείται  από 212  κομμουνιστές που δραπέτευσαν μεταξύ Απρίλη και Ιούνη του 1941 από τις φυλακές.

 

Η 6^η Ολομέλεια παίρνει την απόφαση συγκρότησης απελευθερωτικού μετώπου και απευθύνει πλατύ κάλεσμα σε πολιτικές δυνάμεις αλλά και προσωπικότητες  τόσο της αριστεράς όσο και του αστικού κόσμου. Η απήχηση αυτού του καλέσματος, με τα μέτρα που κάποιοι σήμερα μετρούν την «πλατιά» ή τη «στενή» γραμμή, είναι μικρή: Το ίδιο το ΕΑΜ συγκροτείται από αυτό το ΚΚΕ και εξαιρετικά μικρές οργανώσεις: την "Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας", το "Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας"  και το "Αγροτικό Κόμμα Ελλάδας». Φυσιολογικό, σύμφωνα με όσους θεωρούν ως «πλατιά γραμμή» την ταύτιση με άλλα σχέδια ώστε οι φορείς τους να αποδεχτούν τη συμμαχία. Ας αναλογιστούμε επίσης πως όλα αυτά συμβαίνουν λίγους μόλις μήνες μετά την είσοδο των Γερμανών και όταν το Γ΄ΡΑΙΧ προελαύνει σε όλη την Ευρώπη.

 

 Κι όμως…αυτό το ΕΑΜ, με τις αντιφάσεις που από την αρχή έχει, μέσα στην κατοχή θα φτάσει να έχει 1.500.000 μέλη, να συγκροτήσει τον ΕΛΑΣ, τον ισχυρότερο αντάρτικο στρατό στην Ευρώπη με 135.000 μαχητές, νεολαιίστικη οργάνωση, την ΕΠΟΝ, που θα αγκαλιάσει τη μεγάλη πλειοψηφία της νεολαίας. Δεν πρόκειται για θαύμα, τέτοια δεν γίνονται στην κοινωνική εξέλιξη. Το ΕΑΜ στη δεδομένη στιγμή  με τις θέσεις και τους στόχους του, μπόρεσε να απαντήσει στις αντικειμενικές ανάγκες της μεγάλης κοινωνικής πλειοψηφίας, συνδυάζοντας σωστά τα βήματα.

 Το κυρίαρχο αίτημα ήταν αυτό της επιβίωσης, με την κυριολεκτική σημασία του όρου, του λαού. Υπήρχε λοιπόν η ανάγκη της μετωπικής συσπείρωσης ευρύτατων κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων. Η ικανοποίηση αυτού  του αιτήματος προυπέθετε, εκείνη τη στιγμή, την απελευθέρωση της Ελλάδας, ως χώρας, από την τριπλή ξένη κατοχή. Σωστά λοιπόν δόθηκε στο μέτωπο χαρακτήρας εθνικοαπελευθερωτικός από την άποψη του στόχου. Στη βάση αυτή σωστά επίσης επιλέχτηκαν οι  μορφές πάλης: ένοπλος αγώνας, στην πόλη και την ύπαιθρο, οργάνωση των δικτύων κοινωνικής αλληλεγγύης , πολιτικός και συνδικαλιστικός αγώνας. Στο τελευταίο θα ήθελα να σταθώ λίγο, μιας και  είναι ίσως το λιγότερο γνωστό κομμάτι. Θα αναφέρω 2 χαρακτηριστικά παραδείγματα.

 

Στις 14 Απρίλη 1942 ένας ταχυδρομικός λιποθυμά από την πείνα στο Κεντρικό Ταχυδρομείο στην Αθήνα. Ξεσπά  απεργία, λοιπόν, σε ένα νευραλγικό τομέα σε καιρό πολέμου, όπως ήταν τα ΤΤΤ, Ταχυδρομεία-Τηλέγραφοι-Τηλέφωνα. Η απεργία απλώθηκε σε όλους τους δημόσιους υπάλληλους. Οι απεργοί συγκρότησαν μια Κεντρική Απεργιακή Επιτροπή και παρά τις πιέσεις και τους κινδύνους κράτησαν για μέρες. Στο τέλος νίκησαν.

 

Τον Σεπτέμβρη του 1942 το Εργατικό ΕΑΜ οργάνωσε ένα ακόμα κύμα απεργιών που απλώθηκε σε πολλούς κλάδους. Συμμετείχαν οι “τριατατικοί”, οι τραπεζικοί, οι εργάτες της Ουλεν (ύδρευση), του Ηλεκτρικού Εργοστάσιου, του ΦΙΞ, τα Λιπάσματα στην Δραπετσώνα, οι λιγνιτωρύχοι της Καλογρέζας, πολλοί υφαντουργοί, λιμενεργάτες και σιδηροδρομικοί. Το σύνθημα: “Οχι άλλος χειμώνας σαν του 1941-42”. Τα αιτήματα αυτών και άλλων απεργιών ή κινητοποιήσεων που θα ακολουθούσαν, ήταν αυξήσεις στους μισθούς και επειδή το χρήμα δεν είχε αξία, συσσίτια και εφοδιασμός με είδη πρώτης ανάγκης. Η οργάνωση που εξασφάλιζε ότι αυτά τα αγαθά θα πήγαιναν πράγματι στους εργάτες και τις οικογένειές τους ήταν οι καταναλωτικοί συνεταιρισμοί.

 

Το κορυφαίο φυσικά παράδειγμα πολιτικοσυδικαλιστικού αγώνα ήταν η ματαίωση της πολιτικής επιστράτευσης. Στις 30 του Γενάρη του 1943 ο αντιστράτηγος Αλεξάντερ Λερ, στρατιωτικός διοικητής των γερμανικών στρατιωτικών δυνάμεων ΝΑ Ευρώπης, εξέδωσε διάταγμα πολιτικής επιστράτευσης για όλους τους άντρες 16-45 ετών. Το ζήτημα ήταν πάρα πολύ σοβαρό. Οι κάτοικοι της χώρας υποχρεώνονταν - εφόσον εφαρμοζόταν η διαταγή - να παρέχουν στις δυνάμεις κατοχής υπηρεσίες αδιευκρίνιστου περιεχομένου, χωρίς να αποκλείεται η χρησιμοποίησή τους για εργασία εκτός Ελλάδας.

 

Στις 23 Φεβρουαρίου 1943 δημοσιεύεται τελικά η διαταγή του στρατηγού Σπάιντελ για την πολιτική επιστράτευση των Ελλήνων. Οταν το διάταγμα στάλθηκε, το βράδυ της 22ας Φεβρουαρίου, για να δημοσιευτεί στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης, οι οργανώσεις των εργατοϋπαλλήλων του Εθνικού Τυπογραφείου ειδοποίησαν την ηγεσία του ΕΑΜ και τουΚΚΕ.
Η μάχη ενάντια στη χιτλερική επιστράτευση άρχισε με τη συντονισμένη απεργία και διαδήλωση στις 24 Φεβρουαρίου, όταν οι εργατοϋπάλληλοι σταμάτησαν την εργασία τους και χιλιάδες λαού κατέβηκαν στο κέντρο της Αθήνας για να διαδηλώσουν μπροστά στο πολιτικό γραφείο του κατοχικού πρωθυπουργού, Κ. Λογοθετόπουλου, στο Εργατικό Κέντρο και στο υπουργείο Εργασίας. Μία ομάδα διασπά τον αστυνομικό κλοιό και εισβάλει στο γραφείο του κατοχικού πρωθυπουργού Λογοθετόπουλου στη Βουλή. Μία άλλη, αφού υπερφαλαγγίζει τους Ιταλούς καραμπινιέρους, πυρπολεί το Υπουργείο Εργασίας (στη γωνία Μπουμπουλίνας και Τοσίτσα), όπου είχε γίνει ο προπαρασκευαστικός σχεδιασμός για την επιστράτευση. Κατά τις συγκρούσεις, τρεις διαδηλωτές σκοτώνονται και τριάντα τραυματίζονται σοβαρά. αστυνομικό κλοιό

 

Τις επόμενες μέρες τηλεφωνητές, δημόσιοι υπάλληλοι και μαθητές κατεβαίνουν στους δρόμους. Η αντίδραση κατά της επιστράτευσης φουντώνει. Η κηδεία του  ποιητή Κωστή Παλαμά στις 28 Φεβρουαρίου, μετατρέπεται σε αντικατοχική διαδήλωση. Τελικά, μπροστά στην ογκούμενη λαϊκή αγανάκτηση, οι κατακτητές αναγκάστηκαν να ακυρώσουν την πολιτική επιστράτευση, γεγονός που αποτελεί μία μεγάλη επιτυχία, μια μεγαλειώδη στιγμή της Εθνικής Αντίστασης, ένα ανεπανάληπτο γεγονός σε πανευρωπαϊκή κλίμακα. Η ματαίωση της πολιτικής επιστράτευσης ήταν και η τελευταία πολιτική πράξη της δεύτερης κατοχικής κυβέρνησης. Ο πρωθυπουργός-μαριονέτα των ναζί Λογοθετόπουλος αντικαταστάθηκε ως ανεπαρκής από τους Γερμανούς με έναν άλλο δοσίλογο, τον Ιωάννη Ράλλη τον Απρίλιο του 1943.

 

Το ΕΑΜ λοιπόν γιγαντώθηκε μέσα από όλες αυτές τις διαδικασίες.  Η ανάπτυξη του εθνικο-απελευθερωτικού και ιδιαίτερα του ένοπλου αγώνα έθεσε το πρόβλημα της διαμόρφωσης νέων θεσμών λαϊκής εξουσίας, ανολοκλήρωτης τελικά. Οι πρώτες προσπάθειες για την εγκαθίδρυση της νέας εξουσίας γίνονται στα  απελευθερωμένα από τον ΕΛΑΣ ορεινά χωριά της Ευρυτανίας, Φουρνά, Βράχα και Κλειτσό, τον Οκτώβρη του 1942.  Λίγο αργότερα, το Δεκέμβρη του 1942, στην ίδια περιοχή συντάσσεται ο Κώδικας Ποσειδώνας που αποτέλεσε το πρώτο νομοθέτημα που έθεσε τις βάσεις για την εγκαθίδρυση της λαϊκής εξουσίας:

 

«Πηγή εξουσίας είναι ο λαός. Η Γενική Συνέλευση των κατοίκων είναι το ανώτατο όργανο και κύριος φορέας αυτής της εξουσίας. Η διοικητική εξουσία ασκείται από την Επιτροπή Λαϊκής Αυτοδιοίκησης (ΕΛΑ). Η ΕΛΑ είναι όργανο αιρετό, ανακλητό και υπόλογο στη Γενική Συνέλευση ενώ το αξίωμα συμμετοχής σε αυτήν είναι τιμητικό, άμισθο και υποχρεωτικό. Η δικαστική εξουσία περνάει στα χέρια του λαού μέσω των Λαϊκών Δικαστηρίων, τα μέλη των οποίων εκλέγονται από τον ίδιο το λαό. Η δικαιοσύνη απονέμεται δωρεάν. Για πρώτη φορά οι γυναίκες αποκτούν δικαίωμα ψήφου και ίσα πολιτικά δικαιώματα με τους άνδρες.

 

Η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης, (ΠΕΕΑ), η κυβέρνηση του βουνού, που συγκροτήθηκε το Μάρτη του 1944, στήριξε την κεντρική της εξουσία στους λαοκρατικούς θεσμούς της Εθνικής Αντίστασης. Αυτά μέσα σε συνθήκες κατοχής και πολέμου. Συνυπολογίστε πως αυτά συνδυάστηκαν και με πρωτοφανή για τα απελευθερωμένα τμήματα πολιτιστική ανάπτυξη. Δίπλα γινόταν μάχη και ο Β. Ρώτας ανέβαζε θέατρο σε περιοχές που δεν είχαν ξαναδεί ποτέ. Μόνο αν κατανοήσουμε πόσο σημαντικά είναι τα παραπάνω, χωρίς να ισχυρίζεται κανείς πως όλα λειτούργησαν όπως περιγράφονται στα κέιμενα,  θα κατανοήσουμε την τεράστια απήχηση του ΕΑΜ.

 

Κυρίως αξίζει να κρατήσουμε τούτο: Η θετική εμπειρία του ΕΑΜ αποδεικνύει πως κριτήριο για να χαρακτηριστεί μια πολιτική γραμμή πλατιά, ενωτική και κυρίως αποτελεσματική είναι να απαντά στις ζωτικές ανάγκες της κοινωνικής πλειοψηφίας με τους στόχους που θέτει, να συγκροτεί κοινωνικά μέτωπα και στο έδαφος αυτό να συγκροτεί πολιτικές συμμαχίες και να διαφοροποιεί πολιτικές δυνάμεις. Αποδεικνύει επίσης πως ο ρεαλισμός και η αποτελεσματικότητα δεν καθορίζονται από τη στατική προσέγγιση του συσχετισμού δυνάμεων και του επιπέδου συνείδησης. Αυτά πρέπει να συνυπολογίζονται με την τεράστια δύναμη των κοινωνικών αναγκών και των απελευθερωτικών ιδεών που κινούν και το νήμα της ιστορίας. Πολλοί που σήμερα επικαλούνται το ΕΑΜ διαβάζουν την ιστορία ανάποδα: θεωρούν πως ρεαλισμός είναι η υποταγή στην πραγματικότητα, στο στατικό εφικτό, στην υιοθέτηση βασικών επιλογών της κυριαρχης ιδεολογίας ώστε να γίνει έτσι πιο εύκολη η προσέγγιση ευρύτερων μαζών. Παρά το γεγονός ότι στην ιστορία του παγκόσμιου εργατικού κινήματος η γραμμή αυτή έχει δοκιμαστεί και έχει οδηγήσει σε τραγωδίες, πλασάρεται ως νέα.

 

H σκέψη αυτή μας επαναφέρει και στο βασικό ερώτημα. Το ΕΑΜ είναι πολύτιμη εμπειρία και από την αρνητική πλευρά. Kαι η αρνητική αυτή εμπειρία δεν πρέπει να χρεωθεί στο μετωπικό σχήμα. Αυτό έπαιξε τον ρόλο του με μοναδικό τρόπο, στους στόχους που προσδιόρισε. Το ΕΑΜ όντως έσωσε τον ελληνικό λαό από τον αφανισμό και ελευθέρωσε το μεγαλύτερο τμήμα της Ελλάδας. Όμως αυτό που ακολούθησε δεν ήταν φυσικά αυτό που το ΕΑΜ, έστω και με ασάφεια, προετοίμαζε. Ο μίνιμουμ στόχος της ελεύθερης έκφρασης του λαού δεν επετεύχθη.

 

Το ΕΑΜ εμπεριείχε αντιφάσεις. Αν και οργανωτικά και πολιτικά το ΚΚΕ ήταν κυρίαρχο στις γραμμές του, εντούτοις δεν ήταν κυρίαρχη η εργατική ιδεολογία. Και αυτό ήταν φυσικά πρόβλημα του ΚΚΕ, όχι του ΕΑΜ. Η γραμμή που περιγράφηκε πιο πάνω συνυπήρχε με τη γραμμή που τα ΚΚ είχαν χαράξει πριν ακόμα τον πόλεμο. Η γενική πολιτική των κομμουνιστικών κομμάτων είχε καθοριστεί από το 7ο συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς το 1935. Τότε που σωστά επιδιώκεται η ανάγκη μιας μορφής αντιφασιστικού μετώπου. Μετώπου που, όπως όμως η Πράξη επαληθεύει, επικαθορίζεται από έναν στρατηγικής τελικά σημασίας στόχο: Αυτόν της υπεράσπισης και ανάπτυξης της αστικής Δημοκρατίας. Σύμφωνα με τις αποφάσεις του συνεδρίου που συνόψισε ο Γκ. Δημητρωφ “το δίλημμα δεν είναι αστική ή σοσιαλιστική Δημοκρατία αλλά φασισμός ή αστική δημοκρατία”.

 

  Τα ΚΚ, και το ΚΚΕ, που ακολουθούν πιστά αυτή την πολιτική, υποτιμούν τόσο την ταξική πάλη μέσα στα μπλοκ της Αντίστασης όσο και τον ίδιο τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Έτσι αντί έγκαιρα και οργανωμένα να μετασχηματίσουν και προσανατολίσουν το αντιφασιστικό ρεύμα  για το επαναστατικό άλμα, λυγίζουν το ραβδί προς τα «δεξιά». συμπυκνώνουν και μετατοπίζουν δεξιότερα την πολιτική τους, με βάση το τρίπτυχο “Αναγέννηση της αστικής δημοκρατίας – περιορισμό της ασύδοτης δράσης των μονοπωλίων - Εθνική Ανεξαρτησία”. Τρίπτυχο που επαναλαμβάνεται από τους  απανταχού κομμουνιστές ως γενικά ισχύον αλλάζοντας απλώς το όνομα κάθε χώρας. Η Στρατηγική αυτή συνοδεύτηκε από μια  πολιτική συμμαχιών από τη σοσιαλδημοκρατία ως τη δημοκρατική πτέρυγα της αστικής τάξης και τις προοδευτικές αστικές δυνάμεις. Φυσικό αποτέλεσμα ήταν οι αστικές δυνάμεις να  το ηγεμονεύσουν και το περιορίζουν τελικά στην  πολιτική ενός ασαφούς «εθνικού» ρόλου, στην άσκηση φιλολαϊκότερης διαχείρισης του αστικού κράτους. 

 

Αυτή η γραμμή ενυπάρχει και στο ΕΑΜ. Το 1943 στην Ελλάδα υπήρχαν τρεις κυβερνήσεις, τρεις στρατοί. Η ελληνική κυβέρνηση των συνεργατών των γερμανών με τα τάγματα ασφαλείας, η κυβέρνηση του αποδράσαντος στη Μέση Ανατολή  αστικού πολιτικού κόσμου  με τον εκεί στρατό της και το ασθενές αντιστασιακό τμήμα της στην Ελλάδα, (ΕΔΕΣ-ΕΚΑ) και η κυβέρνηση του ΕΑΜ με τα 1500000 εκατομμύρια μέλη, τους 133.500 ΕΛΑΣίτες και πολιτοφύλακες στις 13 μεραρχίες, την αναρίθμητη λαϊκή υποστήριξη.

 

Η κατάσταση αυτή – τίποτα να μην έκανε ο ξένος παράγοντας – εγκυμονούσε μόνο ένοπλη επαναστατική λύση. Αντί το ΕΑΜ να προσανατολιστεί και να προσανατολίσει σ αυτήν την κατεύθυνση,  προχωρά σε καταιγισμό υποχωρήσεων. Στο, υπό τη αιγίδα των Άγγλων Συνέδριο του Λιβάνου , το Βατερλό του ΕΑΜ, του ΚΚΕ και όλων των αριστερών πολιτικών δυνάμεων, το Μάιο του 1944, το ΕΑΜ και το ΚΚΕ διαπραγματεύονται την παρουσία και το ποσοστό στην κυβέρνηση «εθνικής ενότητας». Λίγους μήνες αργότερα ,  το Σεπτέμβρη του 44 στην Ιταλική πόλη Καζέρτα νέα συμφωνία  ανάμεσα στον τότε επιλεχθέντα  και αναγνωρισθέντα  από τους άγγλους ως πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου και τέσσερις ΕΑΜικούς υπουργούς ( Πορφυρογένης,  Ζέβγος, Σβώλος , Τσιριμώκος). Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας αυτής, όλες οι ανταρτικές δυνάμεις που δρούσαν στην Ελλάδα θα υπάγονταν στις διαταγές της ελληνικής κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας, η οποία στη συνέχεια θα τις έθετε υπό τις διαταγές του στρατηγού Ρ. Σκόμπυ, που θα ηγούνταν των βρετανικών απελευθερωτικών δυνάμεων στην Ελλάδα. Οι στρατιωτικοί ηγέτες του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ αναλάμβαναν την υποχρέωση να απαγορεύσουν στις ανταρτικές μονάδες οποιαδήποτε δράση που θα απέβλεπε στην κατάληψη της εξουσίας. Συγκεκριμένα για την Αθήνα, αναφερόταν ότι "ουδεμία ενέργεια θα αναληφθεί εκτός υπό τας αμέσους διαταγάς του στρατηγού Σκόμπυ". Όλα αυτά τη στιγμή που το ΕΑΜ ήταν πανίσχυρο

 

Η υποχώρηση οδήγησε στην αντεπίθεση των άγγλων και των ελλήνων αστών πολιτικών η έναρξη της οποίας σηματοδοτείται με τα Δεκεμβριανά στην Αθήνα, την ένοπλη επίθεση των αστών ενάντια όχι στην ηγεσία την οποία διατηρούν για διαπραγματεύσεις, αλλά στον αγωνιζόμενο Λαό που άφησε  πίσω τους περίπου 7.000 μαχητές νεκρούς και απροσδιόριστο αριθμό αμάχων.  Επίθεση που έχει αποτέλεσμα,  αφού μετά από αυτήν το ΚΚΕ χάνει – λένε οι μελέτες-  μεγάλο αριθμό μελών και οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ υποχρεώθηκαν να εκκενώσουν την Αττική και τη Θεσσαλονίκη με ε την ανακωχή που υπογράφεται στις 11 Ιανουαρίου 1945 ανάμεσα στους Άγγλους και τον ΕΛΑΣ.

 

Η ένοπλη επίθεση το Δεκέμβρη του 44 εναντίον όχι της ηγεσίας της Αριστεράς αλλά εναντίον του Λαού, είναι η αστική αντεπαναστατική  απάντηση στην έλλειψη επαναστατικής απάντησης από το ΕΑΜ. Οδήγησε στη Συμφωνία της Βάρκιζας που υπογράφηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1945 και προέβλεπε, μεταξύ άλλων, αφοπλισμό όλων των ένοπλων σωμάτων της Αντίστασης, ανασύνταξη του Εθνικού Στρατού, εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού από τους συνεργάτες των Γερμανών, αμνηστία για τα πολιτικά αδικήματα, δημοψήφισμα για το πολιτειακό ζήτημα και εκλογή Συντακτικής Συνέλευσης για την κατάρτιση νέου Συντάγματος.

 

 Το ΕΑΜ λοιπόν πλήρωσε τη στρατηγική αυτή που οδηγεί στην απομάκρυνση από τις «επαναστατικές χίμαιρες» και στη μετατόπιση στον αγώνα για «ειρήνη και δημοκρατία». Και δεν έχει να κάνει με τα λάθη ή τους Σοβιετικούς. Η ίδια  αυτή πολιτική αποθαρρύνει τα εγχειρήματα κατάληψης της εξουσίας μετά την αποχώρηση των ναζί και από άλλες κατεχόμενες χώρες όπου οι κομμουνιστές είναι πλέον κοινωνικά ισχυροί και μαζικοί, όπως  Γαλλία, Ιταλία). Τα κομμουνιστικά κόμματα της Δύσης, οδηγούνται τελικά στη συμμετοχή τους σε αστικές κυβερνήσεις τη διετία 45 -47- υπό το Ντε Γκολ στη Γαλλία, υπό το ντε Γκάσπαρι με σοσιαλιστές και χριστιανοδημοκράτες στην Ιταλία, υπό τον Γ Παπανδρέου στην Ελλάδα  και την αποβολή τους από αυτές. Αντίθετα, όπου συγκροτούν αρκετά νωρίς μια διαφορετική ανεξάρτητη στρατηγική και επιτυγχάνουν (Γιουγκοσλαβία και Κίνα – Ο Μάο και το ΚΚΚ απορρίπτει την εντολή της Κ.Δ. για συμβιβασμό με τον Τσαγκ Γκαι Σεκ), Η πορεία που θα πάρουν αυτές οι χώρες αργότερα είναι αντικείμενο μιας άλλης συζήτησης.

 

Υπήρξε αντίδραση στην γραμμή αυτή; Υπήρξε και ταυτίστηκε με το πρόσωπο του αρχικαπετάνιου του ΕΛΑΣ. Όμως τελικά το ρεύμα αυτό, στηριγμένο κυρίως στο ταξικό ένστικτο και την εμπειρία και λιγότερο στην ιδεολογική θεμελίωση και το οργανωτικό αποκρυστάλλωμα, στάθηκε αδύναμο. Μην ξεχνάμε πως τα 400.000 νέα μέλη του ΚΚΕ είχαν διαπαιδαγωγηθεί με τη στρατηγική της εθνικής ενότητας. Δύο μήνες πριν είχαν υποδεχτεί τον Γ. Παπανδρέου κρατώντας τις κόκκινες σημαίες αλλά και την αγγλική και την αμερικανική. Πώς θα μπορούσε ξαφνικά αυτός ο κόσμος να ακολουθήσει τον Άρη στη φυγή του προς τα μπρος;

 

Μέσα στο εαμικό, όπως και σε όλα τα επαναστατικά ρεύματα, συνυπήρχαν οι γιακωβίνοι και οι γιρονδίνοι, οι μπολσεβίκοι και οι μενσεβίκοι, η επανάσταση και ο συμβιβασμός, η νίκη και η ήττα. Το αποτέλεσμα δεν ήταν προδιαγεγραμμένο, ποτέ δεν είναι. Στη συγκεκριμένη περίπτωση καθορίστηκε από τις ιδεολογικές και οργανωτικές αδυναμίες του επαναστατικού ρεύματος στο εσωτερικό των μετώπων στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς, γεγονός που συνδέεται και με τον συσχετισμό δύναμης.

 

 Θα κλείσω επαναφέροντας ένα στοιχείο. Τον ηρωισμό των αντρών και των γυναικών του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ. Το στοιχείο αυτό χρησιμοποιήθηκε συχνά από την ηγεσία του ΚΚΕ σαν απάντηση. Όποιος τολμούσε να ασκήσει κριτική βαφτιζόταν αντικομμουνιστής και βλάσφημος. Το γεγονός αυτό γέννησε αντιδράσεις που έφτασαν στο άλλο άκρο. Για μας η συζήτηση για την ιστορία δεν είναι μια ακαδημαική συζήτηση για την αναζήτηση κάποιας «αντικειμενικής» αλήθειας, ουδέτερης και χωρίς συναισθηματισμούς. Δεν είμαστε ουδέτεροι, αντιμετωπίζουμε τα γεγονότα από την ταξική μας θέση και προοπτική. Ο ηρωισμός των ανθρώπων που πάλεψαν για τα ίδια οράματα που κι εμείς παλεύουμε δεν είναι ένα συγκινητικό επεισόδιο, ούτε παραμορφωτικός καθρέφτης που εμποδίζει την ψύχραιμη αποτίμηση. Είναι βασική παράμετρος που πρέπει να συνυπολογίζεται στην εκτίμηση των ιδεών.    

 

*εισήγηση στην εκδήλωση που διοργάνωσε η Αριστερή Ριζοσπαστική Κίνηση στη Νέα Ιωνία - Εκτός Σχεδίου με τίτλο:

«69 χρόνια από το Μπλόκο της Καλογρέζας. Όψεις της ιστορικής μνήμης σε μια περίοδο ανιστόρητης αμνησίας» στις 28/3/13

Γιατί τόση συζήτηση για το ΕΑΜ σήμερα;

Σπύρος Αλεξίου

Συζητώντας για τo EAM, οφείλουμε να ξεκινήσουμε με μια διαπίστωση: είναι μια ιστορική περίοδος που, αντί η μνήμη της να ξεθωριάζει με το πέρασμα του χρόνου, παραμένει ζωντανή και τροφοδοτεί συνεχώς τον προβληματισμό και τη συζήτηση πολύ πιο έντονα από κάθε άλλη στιγμή του 20^ου αιώνα. Ειδικά αυτό το διάστημα υπάρχουν πλήθος συζητήσεων, αφιερωμάτων, εκδόσεις βιβλίων κ.λπ. Ακόμα κι αν συγκρίνουμε το ενδιαφέρον αυτό με το Πολυτεχνείο, θα παρατηρήσουμε πως ενώ η μνήμη του Νοέμβρη τροφοδοτεί με αστείρευτη ενέργεια κινηματικές διαδικασίες, εντούτοις δεν προκαλεί το εύρος της ιστορικής, πολιτικής και ιδεολογικής συζήτησης που προκαλεί το ΕΑΜ.

Μια εξήγηση είναι η συγκυρία: Στην καθημερινότητά μας έχουν μπει οι λέξεις «κατοχή, προτεκτοράτο, κοινωνικός ΠΟΛΕΜΟΣ, Γερμανοί». Στην καθημερινότητά ειδικά της αριστεράς και του κινήματος υπάρχει η συζήτηση για «νέο ΕΑΜ», «Εξέγερση» «μέτωπο» Κλπ! Οι συνειρμοί είναι προφανείς και εν πολλοίς δικαιολογημένοι. Φυσικά δεν αρκούν. Σε έρευνα της  Καθημερινής που δημοσιεύτηκε στις 8 Φλεβάρη του 2009, όταν η κρίση δεν είχε τη σημερινή σφοδρότητα, αποτυπώνεται πως “Το ενδιαφέρον τη κοινής γνώμης (η «ζήτηση» για Ιστορία), που καταγράφεται είναι ιδιαιτέρως υψηλό (7 στους 10 ερωτηθέντες δηλώνουν ότι η ιστορία του εμφυλίου τους ενδιαφέρει «πολύ» ή «αρκετά»)”, άρα δεν είναι μόνο θέμα συγκυρίας.

Στη διάρκεια του 20^ου αιώνα σε 4 περιπτώσεις υπήρξε στην Ελλάδα αυτό που συνηθίζουμε να ονομάζουμε «επαναστατική κατάσταση» ή, για να χρησιμοποιήσουμε τη γνωστή φράση, «η εξουσία γύρναγε στους δρόμους»: Το 22, μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, την περίοδο του ΕΑΜ που συζητάμε, το 65 με τα Ιουλιανά και το 73 με το Πολυτεχνείο. Σε όλες τις περιπτώσεις εκδηλώθηκε αδυναμία των «από πάνω» να κυβερνήσουν, άρνηση των «από κάτω» να κυβερνηθούν. Όμως, η περίπτωση του ΕΑΜ ξεχωρίζει γιατί μόνο τότε υπήρχαν και οι υποκειμενικές προυποθέσεις, ένα ισχυρό λαικό κίνημα, με αριστερό προσανατολισμό, ένοπλο και νικηφόρο, αλλά και γιατί η εξέλιξη της σύγκρουσης σημάδεψε την πορεία της Ελλάδας αλλά και του κινήματος με πιο έντονο τρόπο από κάθε άλλη.

Η διαπίστωση αυτή μας φέρνει και στο πιο σημαντικό, κατά τη γνώμη μου, αίτιο αυτού του ενδιαφέροντος εκδηλώνεται: 68 χρόνια τώρα στη συλλογική μνήμη του κινήματος το ΕΑΜ έχει καταγραφεί ως η σημαντικότερη στιγμή. Αυτό βέβαια συνυπάρχει με το μεγάλο ερώτημα της «νικηφόρας επανάστασης που χάθηκε» για να δανειστούμε τον τίτλο του έργου του Θ. ΧΑΤΖΗ. Όσο κι αν στην ιστορία των κοινωνικών αγώνων δεν υπάρχει η σιγουριά της νικηφόρας έκβασης, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως οι «από κάτω», με όρους υλικών συσχετισμών, ξεκινούν πάντα από μειονεκτική θέση. Όταν για παράδειγμα λέμε πως, με το ΕΑΜ, το κίνημα είχε τις καλύτερες προυποθέσεις, δεν εννοούμε φυσικά πως ήταν αντικειμενικά ισχυρότερο από τη Βρετανική αυτοκρατορία.

 

Αυτά  το ερωτήματα  είναι που, σε συνδυασμό με τη συγκυρία, καθιστούν τη συζήτηση για το ΕΑΜ  τόσο επίκαιρη. Η κορύφωση της κρίσης, στην Ελλάδα αλλά και γενικά στον καπιταλιστικό κόσμο, η αίσθηση πως οδηγούμαστε σε κολοσσιαίων διαστάσεων συγκρούσεις, το αίτημα της ανατροπής που επανέρχεται με δραματικό τρόπο κάνει τη μελέτη της συγκεκριμένης ιστορικής εμπειρίας αναγκαία όσο ποτέ, γεγονός που, συνειδητά ή όχι, διαπερνά πλατιά κοινωνικά στρώματα.

 Μεγάλη σημασία για τη συζήτηση έχει η αναγνώριση της μεθοδολογικής ασθένειας που στον έναν ή τον άλλον βαθμό κουβαλάμε: Η ιστορική εμπειρία αποτελεί πολύτιμο υλικό για τη χάραξη των πολιτικών γραμμών. Εμείς, κατά κανόνα, μελετάμε την ιστορία ανάποδα, ξεκινώντας από τις ήδη διαμορφωμένες πολιτικές γραμμές, και αναζητούμε τις πλευρές εκείνες των ιστορικών περιόδων που τις δικαιώνουν. Αυτό, δυστυχώς, δεν είναι τωρινό φαινόμενο. Μην ξεχνάμε πως την περίοδο του μεσοπολέμου υπήρχε έντονη συζήτηση για τον χαρακτήρα της επανάστασης του 1821. Οι μαρξιστές ιστορικοί της περιόδου άλλαζαν συχνά την άποψή τους για τον χαρακτήρα της ανάλογα με την εκτίμηση της κομματικής ηγεσίας για τον χαρακτήρα της Επανάστασης που ΘΑ γινόταν στην Ελλάδα.

 

Η περίπτωση του ΕΑΜ είναι χαρακτηριστική: Ένα τεράστιο λαικό μέτωπο, με πολύμορφα και πολύ συχνά ασαφή ή και αντιφατικά χαρακτηριστικά, κατακερματίζεται, πλευρές του αναδεικνύονται ή αποκρύπτονται ώστε να εξυπηρετηθούν οι τρέχουσες πολιτικές επιλογές. Όταν λοιπόν έρχεται στην επιφάνεια το θέμα της «ενότητας» ή του «μετώπου» θυμόμαστε τη θετική εμπειρία του ΕΑΜ. Όσοι, για οποιονδήποτε λόγο έχουν άλλες επιλογές, θυμούνται το γεγονός πως τελικά το ΕΑΜ ηττήθηκε. Είναι χαρακτηριστική η εικόνα κάποιων που το πρωί καλούν στη συγκρότηση του «Νέου ΕΑΜ» και το βράδυ καταδικάζουν τη «βία από όπου κι αν προέρχεται» λες και το ΕΑΜ ήταν ένα πασιφιστικό κίνημα ή, ακόμα χειρότερα, ένα ανταλλακτικό παζάρι αλληλεγγύης.

 

Ας προσπαθήσουμε να το δούμε πιο συγκεκριμένα: Ας πάρουμε τα 4 γράμματα που σημειολογικά περιγράφουν το ΕΕΑΜ (4 γιατί είναι γνωστό πως πρώτο, τον Ιούλιο του 1941 ιδρύεται το Εργατικό ΕΑΜ). Είναι το εργατικό, εθνικό, απελευθερωτικό μέτωπο. Όποια λέξη από αυτές κι αν κόψεις ή υποτιμήσεις προκύπτει μια λειψή και εν τέλει διαστρεβλωμένη πραγματικότητα.

Η ίδρυση του ΕΑΜ αποτέλεσε πρόταση  της  6^ης ολομέλειας της κεντρικής επιτροπής του ΚΚΕ τον Ιούλη του 1941. Σε αυτήν πήραν μέρος έξι(!) άνθρωποι που συνεδρίαζαν επί τρεις ημέρες: Χρύσα Χατζηβασιλείου, Πέτρος Ρούσος, Παντελής Σίμος- Καραγκίτσης, Ανδρέας Τσίπας, Ανδρέας Τζήμας και Κώστας Λαζαρίδης. Όταν λέμε τότε ΚΚΕ, εννοούμε ένα κόμμα που είναι παράνομο από το 1936, τα περισσότερα μέλη του είναι φυλακισμένα ή εξόριστα. Ο κομματικός μηχανισμός είναι τσακισμένος από τον Μανιαδάκη και το χειρότερο ίσως από όλα είναι η τρομερή καχυποψία που η ασφάλεια είχε ενσπείρει στις γραμμές του. Ανασυγκροτείται  από 212  κομμουνιστές που δραπέτευσαν μεταξύ Απρίλη και Ιούνη του 1941 από τις φυλακές.

Η 6^η Ολομέλεια παίρνει την απόφαση συγκρότησης απελευθερωτικού μετώπου και απευθύνει πλατύ κάλεσμα σε πολιτικές δυνάμεις αλλά και προσωπικότητες  τόσο της αριστεράς όσο και του αστικού κόσμου. Η απήχηση αυτού του καλέσματος, με τα μέτρα που κάποιοι σήμερα μετρούν την «πλατιά» ή τη «στενή» γραμμή, είναι μικρή: Το ίδιο το ΕΑΜ συγκροτείται από αυτό το ΚΚΕ και εξαιρετικά μικρές οργανώσεις: την "Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας", το "Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας"  και το "Αγροτικό Κόμμα Ελλάδας». Φυσιολογικό, σύμφωνα με όσους θεωρούν ως «πλατιά γραμμή» την ταύτιση με άλλα σχέδια ώστε οι φορείς τους να αποδεχτούν τη συμμαχία. Ας αναλογιστούμε επίσης πως όλα αυτά συμβαίνουν λίγους μόλις μήνες μετά την είσοδο των Γερμανών και όταν το Γ΄ΡΑΙΧ προελαύνει σε όλη την Ευρώπη.

 Κι όμως…αυτό το ΕΑΜ, με τις αντιφάσεις που από την αρχή έχει, μέσα στην κατοχή θα φτάσει να έχει 1.500.000 μέλη, να συγκροτήσει τον ΕΛΑΣ, τον ισχυρότερο αντάρτικο στρατό στην Ευρώπη με 135.000 μαχητές, νεολαιίστικη οργάνωση, την ΕΠΟΝ, που θα αγκαλιάσει τη μεγάλη πλειοψηφία της νεολαίας. Δεν πρόκειται για θαύμα, τέτοια δεν γίνονται στην κοινωνική εξέλιξη. Το ΕΑΜ στη δεδομένη στιγμή  με τις θέσεις και τους στόχους του, μπόρεσε να απαντήσει στις αντικειμενικές ανάγκες της μεγάλης κοινωνικής πλειοψηφίας, συνδυάζοντας σωστά τα βήματα.

 Το κυρίαρχο αίτημα ήταν αυτό της επιβίωσης, με την κυριολεκτική σημασία του όρου, του λαού. Υπήρχε λοιπόν η ανάγκη της μετωπικής συσπείρωσης ευρύτατων κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων. Η ικανοποίηση αυτού  του αιτήματος προυπέθετε, εκείνη τη στιγμή, την απελευθέρωση της Ελλάδας, ως χώρας, από την τριπλή ξένη κατοχή. Σωστά λοιπόν δόθηκε στο μέτωπο χαρακτήρας εθνικοαπελευθερωτικός από την άποψη του στόχου. Στη βάση αυτή σωστά επίσης επιλέχτηκαν οι  μορφές πάλης: ένοπλος αγώνας, στην πόλη και την ύπαιθρο, οργάνωση των δικτύων κοινωνικής αλληλεγγύης , πολιτικός και συνδικαλιστικός αγώνας. Στο τελευταίο θα ήθελα να σταθώ λίγο, μιας και  είναι ίσως το λιγότερο γνωστό κομμάτι. Θα αναφέρω 2 χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Στις 14 Απρίλη 1942 ένας ταχυδρομικός λιποθυμά από την πείνα στο Κεντρικό Ταχυδρομείο στην Αθήνα. Ξεσπά  απεργία, λοιπόν, σε ένα νευραλγικό τομέα σε καιρό πολέμου, όπως ήταν τα ΤΤΤ, Ταχυδρομεία-Τηλέγραφοι-Τηλέφωνα. Η απεργία απλώθηκε σε όλους τους δημόσιους υπάλληλους. Οι απεργοί συγκρότησαν μια Κεντρική Απεργιακή Επιτροπή και παρά τις πιέσεις και τους κινδύνους κράτησαν για μέρες. Στο τέλος νίκησαν.

Τον Σεπτέμβρη του 1942 το Εργατικό ΕΑΜ οργάνωσε ένα ακόμα κύμα απεργιών που απλώθηκε σε πολλούς κλάδους. Συμμετείχαν οι “τριατατικοί”, οι τραπεζικοί, οι εργάτες της Ουλεν (ύδρευση), του Ηλεκτρικού Εργοστάσιου, του ΦΙΞ, τα Λιπάσματα στην Δραπετσώνα, οι λιγνιτωρύχοι της Καλογρέζας, πολλοί υφαντουργοί, λιμενεργάτες και σιδηροδρομικοί. Το σύνθημα: “Οχι άλλος χειμώνας σαν του 1941-42”. Τα αιτήματα αυτών και άλλων απεργιών ή κινητοποιήσεων που θα ακολουθούσαν, ήταν αυξήσεις στους μισθούς και επειδή το χρήμα δεν είχε αξία, συσσίτια και εφοδιασμός με είδη πρώτης ανάγκης. Η οργάνωση που εξασφάλιζε ότι αυτά τα αγαθά θα πήγαιναν πράγματι στους εργάτες και τις οικογένειές τους ήταν οι καταναλωτικοί συνεταιρισμοί.

 

Το κορυφαίο φυσικά παράδειγμα πολιτικοσυδικαλιστικού αγώνα ήταν η ματαίωση της πολιτικής επιστράτευσης. Στις 30 του Γενάρη του 1943 ο αντιστράτηγος Αλεξάντερ Λερ, στρατιωτικός διοικητής των γερμανικών στρατιωτικών δυνάμεων ΝΑ Ευρώπης, εξέδωσε διάταγμα πολιτικής επιστράτευσης για όλους τους άντρες 16-45 ετών. Το ζήτημα ήταν πάρα πολύ σοβαρό. Οι κάτοικοι της χώρας υποχρεώνονταν - εφόσον εφαρμοζόταν η διαταγή - να παρέχουν στις δυνάμεις κατοχής υπηρεσίες αδιευκρίνιστου περιεχομένου, χωρίς να αποκλείεται η χρησιμοποίησή τους για εργασία εκτός Ελλάδας.

Στις 23 Φεβρουαρίου 1943 δημοσιεύεται τελικά η διαταγή του στρατηγού Σπάιντελ για την πολιτική επιστράτευση των Ελλήνων. Οταν το διάταγμα στάλθηκε, το βράδυ της 22ας Φεβρουαρίου, για να δημοσιευτεί στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης, οι οργανώσεις των εργατοϋπαλλήλων του Εθνικού Τυπογραφείου ειδοποίησαν την ηγεσία του ΕΑΜ και τουΚΚΕ.
Η μάχη ενάντια στη χιτλερική επιστράτευση άρχισε με τη συντονισμένη απεργία και διαδήλωση στις 24 Φεβρουαρίου, όταν οι εργατοϋπάλληλοι σταμάτησαν την εργασία τους και χιλιάδες λαού κατέβηκαν στο κέντρο της Αθήνας για να διαδηλώσουν μπροστά στο πολιτικό γραφείο του κατοχικού πρωθυπουργού, Κ. Λογοθετόπουλου, στο Εργατικό Κέντρο και στο υπουργείο Εργασίας. Μία ομάδα διασπά τον αστυνομικό κλοιό και εισβάλει στο γραφείο του κατοχικού πρωθυπουργού Λογοθετόπουλου στη Βουλή. Μία άλλη, αφού υπερφαλαγγίζει τους Ιταλούς καραμπινιέρους, πυρπολεί το Υπουργείο Εργασίας (στη γωνία Μπουμπουλίνας και Τοσίτσα), όπου είχε γίνει ο προπαρασκευαστικός σχεδιασμός για την επιστράτευση. Κατά τις συγκρούσεις, τρεις διαδηλωτές σκοτώνονται και τριάντα τραυματίζονται σοβαρά. αστυνομικό κλοιό

Τις επόμενες μέρες τηλεφωνητές, δημόσιοι υπάλληλοι και μαθητές κατεβαίνουν στους δρόμους. Η αντίδραση κατά της επιστράτευσης φουντώνει. Η κηδεία του  ποιητή Κωστή Παλαμά στις 28 Φεβρουαρίου, μετατρέπεται σε αντικατοχική διαδήλωση. Τελικά, μπροστά στην ογκούμενη λαϊκή αγανάκτηση, οι κατακτητές αναγκάστηκαν να ακυρώσουν την πολιτική επιστράτευση, γεγονός που αποτελεί μία μεγάλη επιτυχία, μια μεγαλειώδη στιγμή της Εθνικής Αντίστασης, ένα ανεπανάληπτο γεγονός σε πανευρωπαϊκή κλίμακα. Η ματαίωση της πολιτικής επιστράτευσης ήταν και η τελευταία πολιτική πράξη της δεύτερης κατοχικής κυβέρνησης. Ο πρωθυπουργός-μαριονέτα των ναζί Λογοθετόπουλος αντικαταστάθηκε ως ανεπαρκής από τους Γερμανούς με έναν άλλο δοσίλογο, τον Ιωάννη Ράλλη τον Απρίλιο του 1943.

Το ΕΑΜ λοιπόν γιγαντώθηκε μέσα από όλες αυτές τις διαδικασίες.  Η ανάπτυξη του εθνικο-απελευθερωτικού και ιδιαίτερα του ένοπλου αγώνα έθεσε το πρόβλημα της διαμόρφωσης νέων θεσμών λαϊκής εξουσίας, ανολοκλήρωτης τελικά. Οι πρώτες προσπάθειες για την εγκαθίδρυση της νέας εξουσίας γίνονται στα  απελευθερωμένα από τον ΕΛΑΣ ορεινά χωριά της Ευρυτανίας, Φουρνά, Βράχα και Κλειτσό, τον Οκτώβρη του 1942.  Λίγο αργότερα, το Δεκέμβρη του 1942, στην ίδια περιοχή συντάσσεται ο Κώδικας Ποσειδώνας που αποτέλεσε το πρώτο νομοθέτημα που έθεσε τις βάσεις για την εγκαθίδρυση της λαϊκής εξουσίας:

«Πηγή εξουσίας είναι ο λαός. Η Γενική Συνέλευση των κατοίκων είναι το ανώτατο όργανο και κύριος φορέας αυτής της εξουσίας. Η διοικητική εξουσία ασκείται από την Επιτροπή Λαϊκής Αυτοδιοίκησης (ΕΛΑ). Η ΕΛΑ είναι όργανο αιρετό, ανακλητό και υπόλογο στη Γενική Συνέλευση ενώ το αξίωμα συμμετοχής σε αυτήν είναι τιμητικό, άμισθο και υποχρεωτικό. Η δικαστική εξουσία περνάει στα χέρια του λαού μέσω των Λαϊκών Δικαστηρίων, τα μέλη των οποίων εκλέγονται από τον ίδιο το λαό. Η δικαιοσύνη απονέμεται δωρεάν. Για πρώτη φορά οι γυναίκες αποκτούν δικαίωμα ψήφου και ίσα πολιτικά δικαιώματα με τους άνδρες.

Η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης, (ΠΕΕΑ), η κυβέρνηση του βουνού, που συγκροτήθηκε το Μάρτη του 1944, στήριξε την κεντρική της εξουσία στους λαοκρατικούς θεσμούς της Εθνικής Αντίστασης. Αυτά μέσα σε συνθήκες κατοχής και πολέμου. Συνυπολογίστε πως αυτά συνδυάστηκαν και με πρωτοφανή για τα απελευθερωμένα τμήματα πολιτιστική ανάπτυξη. Δίπλα γινόταν μάχη και ο Β. Ρώτας ανέβαζε θέατρο σε περιοχές που δεν είχαν ξαναδεί ποτέ. Μόνο αν κατανοήσουμε πόσο σημαντικά είναι τα παραπάνω, χωρίς να ισχυρίζεται κανείς πως όλα λειτούργησαν όπως περιγράφονται στα κέιμενα,  θα κατανοήσουμε την τεράστια απήχηση του ΕΑΜ.

Κυρίως αξίζει να κρατήσουμε τούτο: Η θετική εμπειρία του ΕΑΜ αποδεικνύει πως κριτήριο για να χαρακτηριστεί μια πολιτική γραμμή πλατιά, ενωτική και κυρίως αποτελεσματική είναι να απαντά στις ζωτικές ανάγκες της κοινωνικής πλειοψηφίας με τους στόχους που θέτει, να συγκροτεί κοινωνικά μέτωπα και στο έδαφος αυτό να συγκροτεί πολιτικές συμμαχίες και να διαφοροποιεί πολιτικές δυνάμεις. Αποδεικνύει επίσης πως ο ρεαλισμός και η αποτελεσματικότητα δεν καθορίζονται από τη στατική προσέγγιση του συσχετισμού δυνάμεων και του επιπέδου συνείδησης. Αυτά πρέπει να συνυπολογίζονται με την τεράστια δύναμη των κοινωνικών αναγκών και των απελευθερωτικών ιδεών που κινούν και το νήμα της ιστορίας. Πολλοί που σήμερα επικαλούνται το ΕΑΜ διαβάζουν την ιστορία ανάποδα: θεωρούν πως ρεαλισμός είναι η υποταγή στην πραγματικότητα, στο στατικό εφικτό, στην υιοθέτηση βασικών επιλογών της κυριαρχης ιδεολογίας ώστε να γίνει έτσι πιο εύκολη η προσέγγιση ευρύτερων μαζών. Παρά το γεγονός ότι στην ιστορία του παγκόσμιου εργατικού κινήματος η γραμμή αυτή έχει δοκιμαστεί και έχει οδηγήσει σε τραγωδίες, πλασάρεται ως νέα.

H σκέψη αυτή μας επαναφέρει και στο βασικό ερώτημα. Το ΕΑΜ είναι πολύτιμη εμπειρία και από την αρνητική πλευρά. Kαι η αρνητική αυτή εμπειρία δεν πρέπει να χρεωθεί στο μετωπικό σχήμα. Αυτό έπαιξε τον ρόλο του με μοναδικό τρόπο, στους στόχους που προσδιόρισε. Το ΕΑΜ όντως έσωσε τον ελληνικό λαό από τον αφανισμό και ελευθέρωσε το μεγαλύτερο τμήμα της Ελλάδας. Όμως αυτό που ακολούθησε δεν ήταν φυσικά αυτό που το ΕΑΜ, έστω και με ασάφεια, προετοίμαζε. Ο μίνιμουμ στόχος της ελεύθερης έκφρασης του λαού δεν επετεύχθη.

Το ΕΑΜ εμπεριείχε αντιφάσεις. Αν και οργανωτικά και πολιτικά το ΚΚΕ ήταν κυρίαρχο στις γραμμές του, εντούτοις δεν ήταν κυρίαρχη η εργατική ιδεολογία. Και αυτό ήταν φυσικά πρόβλημα του ΚΚΕ, όχι του ΕΑΜ. Η γραμμή που περιγράφηκε πιο πάνω συνυπήρχε με τη γραμμή που τα ΚΚ είχαν χαράξει πριν ακόμα τον πόλεμο. Η γενική πολιτική των κομμουνιστικών κομμάτων είχε καθοριστεί από το 7ο συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς το 1935. Τότε που σωστά επιδιώκεται η ανάγκη μιας μορφής αντιφασιστικού μετώπου. Μετώπου που, όπως όμως η Πράξη επαληθεύει, επικαθορίζεται από έναν στρατηγικής τελικά σημασίας στόχο: Αυτόν της υπεράσπισης και ανάπτυξης της αστικής Δημοκρατίας. Σύμφωνα με τις αποφάσεις του συνεδρίου που συνόψισε ο Γκ. Δημητρωφ “το δίλημμα δεν είναι αστική ή σοσιαλιστική Δημοκρατία αλλά φασισμός ή αστική δημοκρατία”.

 

  Τα ΚΚ, και το ΚΚΕ, που ακολουθούν πιστά αυτή την πολιτική, υποτιμούν τόσο την ταξική πάλη μέσα στα μπλοκ της Αντίστασης όσο και τον ίδιο τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Έτσι αντί έγκαιρα και οργανωμένα να μετασχηματίσουν και προσανατολίσουν το αντιφασιστικό ρεύμα  για το επαναστατικό άλμα, λυγίζουν το ραβδί προς τα «δεξιά». συμπυκνώνουν και μετατοπίζουν δεξιότερα την πολιτική τους, με βάση το τρίπτυχο “Αναγέννηση της αστικής δημοκρατίας – περιορισμό της ασύδοτης δράσης των μονοπωλίων - Εθνική Ανεξαρτησία”. Τρίπτυχο που επαναλαμβάνεται από τους  απανταχού κομμουνιστές ως γενικά ισχύον αλλάζοντας απλώς το όνομα κάθε χώρας. Η Στρατηγική αυτή συνοδεύτηκε από μια  πολιτική συμμαχιών από τη σοσιαλδημοκρατία ως τη δημοκρατική πτέρυγα της αστικής τάξης και τις προοδευτικές αστικές δυνάμεις. Φυσικό αποτέλεσμα ήταν οι αστικές δυνάμεις να  το ηγεμονεύσουν και το περιορίζουν τελικά στην  πολιτική ενός ασαφούς «εθνικού» ρόλου, στην άσκηση φιλολαϊκότερης διαχείρισης του αστικού κράτους. 

Αυτή η γραμμή ενυπάρχει και στο ΕΑΜ. Το 1943 στην Ελλάδα υπήρχαν τρεις κυβερνήσεις, τρεις στρατοί. Η ελληνική κυβέρνηση των συνεργατών των γερμανών με τα τάγματα ασφαλείας, η κυβέρνηση του αποδράσαντος στη Μέση Ανατολή  αστικού πολιτικού κόσμου  με τον εκεί στρατό της και το ασθενές αντιστασιακό τμήμα της στην Ελλάδα, (ΕΔΕΣ-ΕΚΑ) και η κυβέρνηση του ΕΑΜ με τα 1500000 εκατομμύρια μέλη, τους 133.500 ΕΛΑΣίτες και πολιτοφύλακες στις 13 μεραρχίες, την αναρίθμητη λαϊκή υποστήριξη.

 

Η κατάσταση αυτή – τίποτα να μην έκανε ο ξένος παράγοντας – εγκυμονούσε μόνο ένοπλη επαναστατική λύση. Αντί το ΕΑΜ να προσανατολιστεί και να προσανατολίσει σ αυτήν την κατεύθυνση,  προχωρά σε καταιγισμό υποχωρήσεων. Στο, υπό τη αιγίδα των Άγγλων Συνέδριο του Λιβάνου , το Βατερλό του ΕΑΜ, του ΚΚΕ και όλων των αριστερών πολιτικών δυνάμεων, το Μάιο του 1944, το ΕΑΜ και το ΚΚΕ διαπραγματεύονται την παρουσία και το ποσοστό στην κυβέρνηση «εθνικής ενότητας». Λίγους μήνες αργότερα ,  το Σεπτέμβρη του 44 στην Ιταλική πόλη Καζέρτα νέα συμφωνία  ανάμεσα στον τότε επιλεχθέντα  και αναγνωρισθέντα  από τους άγγλους ως πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου και τέσσερις ΕΑΜικούς υπουργούς ( Πορφυρογένης,  Ζέβγος, Σβώλος , Τσιριμώκος). Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας αυτής, όλες οι ανταρτικές δυνάμεις που δρούσαν στην Ελλάδα θα υπάγονταν στις διαταγές της ελληνικής κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας, η οποία στη συνέχεια θα τις έθετε υπό τις διαταγές του στρατηγού Ρ. Σκόμπυ, που θα ηγούνταν των βρετανικών απελευθερωτικών δυνάμεων στην Ελλάδα. Οι στρατιωτικοί ηγέτες του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ αναλάμβαναν την υποχρέωση να απαγορεύσουν στις ανταρτικές μονάδες οποιαδήποτε δράση που θα απέβλεπε στην κατάληψη της εξουσίας. Συγκεκριμένα για την Αθήνα, αναφερόταν ότι "ουδεμία ενέργεια θα αναληφθεί εκτός υπό τας αμέσους διαταγάς του στρατηγού Σκόμπυ". Όλα αυτά τη στιγμή που το ΕΑΜ ήταν πανίσχυρο

Η υποχώρηση οδήγησε στην αντεπίθεση των άγγλων και των ελλήνων αστών πολιτικών η έναρξη της οποίας σηματοδοτείται με τα Δεκεμβριανά στην Αθήνα, την ένοπλη επίθεση των αστών ενάντια όχι στην ηγεσία την οποία διατηρούν για διαπραγματεύσεις, αλλά στον αγωνιζόμενο Λαό που άφησε  πίσω τους περίπου 7.000 μαχητές νεκρούς και απροσδιόριστο αριθμό αμάχων.  Επίθεση που έχει αποτέλεσμα,  αφού μετά από αυτήν το ΚΚΕ χάνει – λένε οι μελέτες-  μεγάλο αριθμό μελών και οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ υποχρεώθηκαν να εκκενώσουν την Αττική και τη Θεσσαλονίκη με ε την ανακωχή που υπογράφεται στις 11 Ιανουαρίου 1945 ανάμεσα στους Άγγλους και τον ΕΛΑΣ.

Η ένοπλη επίθεση το Δεκέμβρη του 44 εναντίον όχι της ηγεσίας της Αριστεράς αλλά εναντίον του Λαού, είναι η αστική αντεπαναστατική  απάντηση στην έλλειψη επαναστατικής απάντησης από το ΕΑΜ. Οδήγησε στη Συμφωνία της Βάρκιζας που υπογράφηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1945 και προέβλεπε, μεταξύ άλλων, αφοπλισμό όλων των ένοπλων σωμάτων της Αντίστασης, ανασύνταξη του Εθνικού Στρατού, εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού από τους συνεργάτες των Γερμανών, αμνηστία για τα πολιτικά αδικήματα, δημοψήφισμα για το πολιτειακό ζήτημα και εκλογή Συντακτικής Συνέλευσης για την κατάρτιση νέου Συντάγματος.

 Το ΕΑΜ λοιπόν πλήρωσε τη στρατηγική αυτή που οδηγεί στην απομάκρυνση από τις «επαναστατικές χίμαιρες» και στη μετατόπιση στον αγώνα για «ειρήνη και δημοκρατία». Και δεν έχει να κάνει με τα λάθη ή τους Σοβιετικούς. Η ίδια  αυτή πολιτική αποθαρρύνει τα εγχειρήματα κατάληψης της εξουσίας μετά την αποχώρηση των ναζί και από άλλες κατεχόμενες χώρες όπου οι κομμουνιστές είναι πλέον κοινωνικά ισχυροί και μαζικοί, όπως  Γαλλία, Ιταλία). Τα κομμουνιστικά κόμματα της Δύσης, οδηγούνται τελικά στη συμμετοχή τους σε αστικές κυβερνήσεις τη διετία 45 -47- υπό το Ντε Γκολ στη Γαλλία, υπό το ντε Γκάσπαρι με σοσιαλιστές και χριστιανοδημοκράτες στην Ιταλία, υπό τον Γ Παπανδρέου στην Ελλάδα  και την αποβολή τους από αυτές. Αντίθετα, όπου συγκροτούν αρκετά νωρίς μια διαφορετική ανεξάρτητη στρατηγική και επιτυγχάνουν (Γιουγκοσλαβία και Κίνα – Ο Μάο και το ΚΚΚ απορρίπτει την εντολή της Κ.Δ. για συμβιβασμό με τον Τσαγκ Γκαι Σεκ), Η πορεία που θα πάρουν αυτές οι χώρες αργότερα είναι αντικείμενο μιας άλλης συζήτησης.

Υπήρξε αντίδραση στην γραμμή αυτή; Υπήρξε και ταυτίστηκε με το πρόσωπο του αρχικαπετάνιου του ΕΛΑΣ. Όμως τελικά το ρεύμα αυτό, στηριγμένο κυρίως στο ταξικό ένστικτο και την εμπειρία και λιγότερο στην ιδεολογική θεμελίωση και το οργανωτικό αποκρυστάλλωμα, στάθηκε αδύναμο. Μην ξεχνάμε πως τα 400.000 νέα μέλη του ΚΚΕ είχαν διαπαιδαγωγηθεί με τη στρατηγική της εθνικής ενότητας. Δύο μήνες πριν είχαν υποδεχτεί τον Γ. Παπανδρέου κρατώντας τις κόκκινες σημαίες αλλά και την αγγλική και την αμερικανική. Πώς θα μπορούσε ξαφνικά αυτός ο κόσμος να ακολουθήσει τον Άρη στη φυγή του προς τα μπρος;

Μέσα στο εαμικό, όπως και σε όλα τα επαναστατικά ρεύματα, συνυπήρχαν οι γιακωβίνοι και οι γιρονδίνοι, οι μπολσεβίκοι και οι μενσεβίκοι, η επανάσταση και ο συμβιβασμός, η νίκη και η ήττα. Το αποτέλεσμα δεν ήταν προδιαγεγραμμένο, ποτέ δεν είναι. Στη συγκεκριμένη περίπτωση καθορίστηκε από τις ιδεολογικές και οργανωτικές αδυναμίες του επαναστατικού ρεύματος στο εσωτερικό των μετώπων στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς, γεγονός που συνδέεται και με τον συσχετισμό δύναμης.

 Θα κλείσω επαναφέροντας ένα στοιχείο. Τον ηρωισμό των αντρών και των γυναικών του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ. Το στοιχείο αυτό χρησιμοποιήθηκε συχνά από την ηγεσία του ΚΚΕ σαν απάντηση. Όποιος τολμούσε να ασκήσει κριτική βαφτιζόταν αντικομμουνιστής και βλάσφημος. Το γεγονός αυτό γέννησε αντιδράσεις που έφτασαν στο άλλο άκρο. Για μας η συζήτηση για την ιστορία δεν είναι μια ακαδημαική συζήτηση για την αναζήτηση κάποιας «αντικειμενικής» αλήθειας, ουδέτερης και χωρίς συναισθηματισμούς. Δεν είμαστε ουδέτεροι, αντιμετωπίζουμε τα γεγονότα από την ταξική μας θέση και προοπτική. Ο ηρωισμός των ανθρώπων που πάλεψαν για τα ίδια οράματα που κι εμείς παλεύουμε δεν είναι ένα συγκινητικό επεισόδιο, ούτε παραμορφωτικός καθρέφτης που εμποδίζει την ψύχραιμη αποτίμηση. Είναι βασική παράμετρος που πρέπει να συνυπολογίζεται στην εκτίμηση των ιδεών.    

*εισήγηση στην εκδήλωση που διοργάνωσε η Αριστερή Ριζοσπαστική Κίνηση στη Νέα Ιωνία - Εκτός Σχεδίου με τίτλο:

«69 χρόνια από το Μπλόκο της Καλογρέζας. Όψεις της ιστορικής μνήμης σε μια περίοδο ανιστόρητης αμνησίας» στις 28/3/13

Καταγγελία για τα γεγονότα στην Πάτρα, 8/4

Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ Πάτρας καταγγέλλει την οργανωμένη παρακρατική επίθεση μελών της Χρυσής Αυγής ενάντια στην κατάληψη Μαραγκοπουλείου στην οδό Γούναρη το βράδυ της Δευτέρας 8/4. Χέρι – χέρι και σε άμεση συνεννόηση με την αστυνομία, η νεοναζιστική συμμορία της Χρυσής Αυγής επιτέθηκε με οργανωμένο τρόπο εναντίον των αγωνιστών που βρίσκονταν εκείνη την ώρα στην κατάληψη. Η αστυνομία φρόντισε να βοηθήσει τη Χρυσή Αυγή στο «έργο» της και να καταστείλει την αντιφασιστική πορεία αλληλεγγύης που έφτασε στο χώρο σαν άμεση απάντηση στις επιθέσεις και να πνίξει την περιοχή στα χημικά. Χάρη στην άμεση αντίδραση όσο βρίσκονταν στην κατάληψη και στην αλληλεγγύη όσων συγκεντρώθηκαν έξω από το Μαραγκοπούλειο η κατάληψη δεν εκκενώθηκε και η προσπάθεια τρομοκράτησης από Χρυσαυγίτες και αστυνομία έσπασε στο δρόμο.

Η κατάληψη Μαραγκοπουλείου είναι ένας ανοιχτός ζωντανός κοινωνικός χώρος στη γειτονιά που διοργανώνει εκδηλώσεις, συζητήσεις, προβολές και έχει την αποδοχή της τοπικής κοινωνίας. Οι εντάσεις, οι προκλήσεις, οι διαπληκτισμοί και οι επιθέσεις στην περιοχή έχουν ξεκινήσει από τότε που άνοιξε η Χρυσή Αυγή γραφεία στην Πάτρα. Είναι πάγια τακτική των νεοναζί να προβοκάρουν και να δημιουργούν εντάσεις για να προωθήσουν την κανιβαλική τους πολιτική. Η Χρυσή Αυγή είναι γέννημα – θρέμμα του συστήματος, χτυπάει τις δημοκρατικές ελευθερίες και τις μορφές οργάνωσης του λαού, αποπροσανατολίζει τους εργαζομένους από την μνημονιακή λαίλαπα, σπέρνει το εθνικιστικό και ρατσιστικό δηλητήριο στη νεολαία, ενισχύει τον κοινωνικό κανιβαλισμό. Η επίθεση αυτή δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά εντάσσεται στην επιχείρηση καταστολής και στοχοποίησης αυτοδιαχειριζόμενων εγχειρημάτων και πολιτικών χώρων που συστηματικά εφαρμόζει η τρικομματική κυβέρνηση ΝΔ – ΠΑΣΟΚ – ΔΗΜΑΡ με στόχο την τρομοκράτηση και κατάπνιξη κάθε φωνής που αντιστέκεται στη βάρβαρη αντιλαική πολιτικής της.

Δε θα τους περάσει στην Πάτρα αλλά και πουθενά. Θα απομονωθούν σε κάθε γειτονιά και οι προκλήσεις τους θα απαντηθούν από το μαζικό κίνημα.

Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ στέκεται αλληλέγγυα στην κατάληψη Μαραγκοπουλείου και στα αυτοδιαχειριζόμενα εγχειρήματα.

Καμία σύλληψη ή προσαγωγή αγωνιστών.

Να κλείσουν τα γραφεία της Χρυσής Αυγής στην Πάτρα.

ΑΝΤΑΡΣΥΑ Πάτρας

Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ στηρίζει την πρωτοβουλία για μια προειδοποιητική λαϊκή στάση πληρωμών τον Απρίλη

Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ χαιρετίζει και στηρίζει την πρωτοβουλία λαϊκών συνελεύσεων, επιτροπών κατοίκων, σωματείων, συλλογικοτήτων γειτονιάς, για κήρυξη του Απρίλη σαν μήνα προειδοποιητικής λαϊκής στάσης πληρωμών απέναντι σε Εφορία, Τράπεζες, ΔΕΚΟ.

Η τρικομματική κυβέρνηση σε συνεργασία με ΕΕ, ΔΝΤ μαζί με την επίθεση στην εργασία, τη συμπίεση μισθών και συντάξεων, τη ανεργία που καλπάζει, συνεχίζει με μεγαλύτερη ένταση μια ανελέητη επίθεση στο λαϊκό εισόδημα (φοροληστεία, χαράτσια ΔΕΗ κ.α) και μετατρέπει σε εμπόρευμα για λίγους κοινωνικά αγαθά όπως το ρεύμα, η υγεία, η παιδεία και αύριο το νερό, την ίδια ώρα που οι τράπεζες αυξάνουν τις τοκογλυφικές απαιτήσεις τους απέναντι στα φτωχά λαϊκά στρώματα.
Μάλιστα, σε πλήρη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της τρόικας, αποφασίζει την παράταση και για το 2013 του άθλιου χαρατσιού στους λογαριασμούς της ΔΕΗ.
Η κατάσταση αυτή οδηγεί μεγάλα τμήματα του λαού να δίνουν κυριολεκτικά τη μάχη της επιβίωσης.

Τώρα η λαϊκή αγανάκτηση και οργή πρέπει να γίνει μαζική συλλογική οργανωμένη δύναμη ανατροπής. Ήρθε η ώρα να ακουστεί μαζικά και μαχητικά «Δεν χρωστάμε, δεν πουλάμε, δεν πληρώνουμε!» Η στάση πληρωμών τον Απρίλη πρέπει να είναι μια πρώτη οργανωμένη λαϊκή απάντηση στην φοροεπιδρομή που να βαδίσει μαζί με την πάλη του εργατικού κινήματος, της εκπαίδευσης, των κατοίκων της Χαλκιδικής.

Για την παύση πληρωμών στους τοκογλύφους, τράπεζες και κράτη και τη διαγραφή του χρέους, για την έξοδο από το ευρώ και την ΕΕ, για την εθνικοποίηση των τραπεζών και των ΔΕΚΟ, για την αντικαπιταλιστική ανατροπή της βάρβαρης πολιτικής και των μνημονίων κυβερνήσεων – ΕΕ – ΔΝΤ.

Καλούμε εργατικά σωματεία, φοιτητικούς συλλόγους, λαϊκές συνελεύσεις, τα μαζικό λαϊκό κίνημα να δώσουν μάχη ώστε η λαϊκή στάση πληρωμών, να πάρει όσο το δυνατό πιο μαζικά χαρακτηριστικά.

 

Οι συκοφαντίες ενάντια στους μαχόμενους συνδικαλιστές υπηρετούν τα συμφέροντα της εργοδοσίας

 

   

Η ηγεσία του ΠΑΜΕ στην Ήπειρο έχει ξεπεράσει κάθε όριο πολιτικής αλητείας. Τη μια καταψηφίζει τις προτάσεις για απεργιακές κινητοποιήσεις μαζί με τις δυνάμεις του μνημονίου, ΝΔ και ΠΑΣΟΚ, όπως έγινε στο Εργατικό Κέντρο Πρέβεζας και την άλλη συκοφαντεί συστηματικά αγωνιστές που πρωτοστατούν σε κινητοποιήσεις και απεργίες.

Η πρόσφατη δημόσια επίθεση ενάντια σε μέλος του Σωματείου Μετάλλου Ιωαννίνων (σωματείου που εδώ και μήνες βρίσκεται σε κινητοποιήσεις) είναι το τελευταίο επεισόδιο στο χιλιοπαιγμένο σήριαλ της λασπολογίας και της στοχοποίησης αγωνιστών που θυμίζει τις πιο μαύρες στιγμές στην ιστορία του κινήματος. Δεν είναι η πρώτη φορά στα Γιάννενα που το ΠΑΜΕ κατονομάζει δημόσια μαχόμενους συνδικαλιστές ως «ανθρώπους της εργοδοσίας»...

 

Είναι η πρώτη φορά όμως που αυτό γίνεται τη στιγμή που οι δυνάμεις του ΚΚΕ προσπαθούν να έρθουν σε συνεννόηση με αυτή ακριβώς την εργοδοσία! Την ίδια στιγμή που ο περιφερειακός σύμβουλος της Λαϊκής Συσπείρωσης, ως άλλος Μαυρογιαλούρος, ομολογεί ότι πήρε τηλέφωνο (!) βουλευτή του ΠΑΣΟΚ για να ανακαλέσει απόλυση, όπως αναφέρει σε επιστολή που έστειλε στον Πρόεδρο του Περιφερειακού Συμβουλίου, που επί μήνες έχει απλήρωτους τους εργαζόμενους του στη SPIDER!

Μπράβο σύντροφοι, διδάσκετε νέα ήθη στο εργατικό κίνημα. Να παίρνουν τηλέφωνο οι εργάτες τα αφεντικά εκλιπαρώντας να επαναπροσληφθούν, αντί να απεργήσουν. Θέλετε να είστε με τους απεργούς, κατασυκοφαντώντας παράλληλα τους εκπροσώπους τους. Θέλετε να εμφανίζεστε ως υπερασπιστές των δίκιων των κτηνοτρόφων και των εργαζόμενων ενώ παράλληλα τα μέλη του ΠΑΜΕ στη ΔΩΔΩΝΗ «σιωπούν» για τις απολύσεις...

Είναι κατανοητή ωστόσο η αγωνία της τοπικής ηγεσίας του ΠΑΜΕ και του ΚΚΕ. Προσπαθούν να ανασχέσουν την κριτική που δέχονται ανοιχτά και δημόσια από τα στελέχη τους ενόψει συνεδρίου και να καλύψουν τις προσυνεδριακές διαγραφές στελεχών. Την ώρα που οι εργαζόμενοι δέχονται την πιο σκληρή και ολομέτωπη επίθεση του κεφαλαίου, η ηγεσία του ΚΚΕ Ιωαννίνων προσπαθεί να διασώσει το «μαγαζί» της και συμπεριφέρεται σαν η χειρότερη μασονική σέχτα.

Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι αδίστακτη και δεν περιμένει, ούτε την ενδιαφέρουν οι ανοησίες της ηγεσίας του ΚΚΕ. Εργαζόμενοι που πρωτοστατούν σε κινητοποιήσεις για τα αυτονόητα, σύρονται στα δικαστήρια και καταδικάζονται μόνο και μόνο επειδή συμμετέχουν σε απεργίες. Οι απολύσεις στη ΒΙΠΕ Ιωαννίνων αυξάνονται μέρα με τη μέρα και οι απλήρωτοι φτιάχνουν πλέον στρατό ολόκληρο.

Απέναντι σε αυτά, το ΚΚΕ αρνείται πεισματικά να πάρει θέση για κοινό αγώνα με αποφάσεις για απεργιακές κινητοποιήσεις διαρκείας. Περιχαρακώνεται μέρα με τη μέρα και περισσότερο για να «τσιμεντώσει» τις οργανώσεις του απέναντι στην κριτική και καταλήγει να είναι εχθρικό απέναντι στην ίδια την εργατική τάξη.

Αυτά όμως λίγο ενδιαφέρουν τους εργαζόμενους. Αυτό που απαιτείται στους χώρους δουλειάς είναι ένα πλατύ και μαχητικό κίνημα, που θα ανατρέψει τους αντεργατικούς νόμους και τα μνημόνια, ένα πραγματικό τσουνάμι που θα τσακίσει τα εργατοδικεία και την εργοδοτική αυθαιρεσία. Κι ο καθένας μας θα κριθεί από τη συμβολή του στην ανάπτυξη αυτού του κινήματος...

Γιάννενα, 03-04-2013

ΑΝΤΑΡΣΥΑ - ΤΟΠΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

 

Ανακοίνωση ΚΣΕ ΑΝΤ.ΑΡ.ΣΥ.Α. για τις εξελίξεις στην Κύπρο

 

1. Οι εξελίξεις στην Κύπρο εκφράζουν την εγκληματική πολιτική της ΕΕ, των κυβερνήσεων και των δυνάμεων του κεφαλαίου σε Ελλάδα και Κύπρο, για να αντιμετωπίσουν την κρίση τους που βαθαίνει.

            Το γκαγκστερικό χέρι των ληστών του Εurogroup στους μισθούς και τις συντάξεις, τα δικαιώματα    ακόμα και στις αποταμιεύσεις των λαϊκών

            στρωμάτων, οδηγεί στην πλήρη χρεοκοπία των λαών για να σωθούν οι τραπεζίτες, για να ξεπεράσει την κρίση του το κεφάλαιο, για την ενίσχυση

             των ιμπεριαλιστικών επιδιώξεων ελέγχου των ενεργειακών πηγών και υποταγής των χωρών της περιοχής. Οι τραπεζίτες και οι εφοπλιστές, οι

            Βγενόπουλοι και οι Λάτσηδες, είναι αυτοί κερδοσκόπησαν ασύστολα και τώρα συνεργάζονται με τα κοράκια του ΔΝΤ και της ΕΕ για να

            φορτώσουν την χρεοκοπία στον κόσμο.

            Οι απανωτές δηλώσεις των ληστών της ΕΕ ότι το «μοντέλο Κύπρου» αποτελεί οδηγό για όλη   την Ευρώπη δείχνει ότι έχουν αποφασίσει οι φούσκες των τραπεζιτών να πληρώνονται με άγρια λιτότητα, εκποίηση του δημόσιου πλούτου και με κάθε λαϊκή και προσωπική περιουσία.

2. Οι εξελίξεις αυτές έχουν στην βάση τους την συνεχιζόμενη κρίση του καπιταλισμού. Αποτελούν κλιμάκωση της λεηλασίας σε βάρος των εργαζόμενων και του λαού λόγω της παταγώδους αποτυχίας των καπιταλιστών και των κυβερνήσεών τους να διαχειριστούν την κρίση, έξι χρόνια μετά το ξέσπασμά της. Τα μνημόνια και οι προηγούμενες “διασώσεις” στην Ευρωζώνη δεν έχουν τερματίσει την κρίση πουθενά, ούτε στην Ιρλανδία και την Πορτογαλία, ούτε στην Ελλάδα.

            Η «υπερδιόγκωση» του χρηματοπιστωτικού τομέα στην Κύπρο δεν είναι παρά έκφραση των τάσεων που υπάρχουν σε ολόκληρο τον

            καπιταλιστικό κόσμο. Εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ, δολάρια ή λίρες είναι «αποθηκευμένα» στα χρηματοκιβώτια των εταιρειών και των

            τραπεζών και δεν επιστρέφουν στην «πραγματική οικονομία» και σε νέες επενδύσεις γιατί τα κέρδη που προσδοκούν οι καπιταλιστές από την

             χρηματιστηριακή παρασιτική κερδοσκοπία είναι μεγαλύτερα. Σε αυτά τα πλαίσια εμφανίζονται οι τραπεζικοί παράδεισοι είτε πρόκειται για την

            «αδύναμη» Κύπρο είτε για την «καθώς πρέπει» Ελβετία, είτε για τα «εξωτικά» Καϊμάν, είτε για το «γερμανικό» Λουξεμβούργο. Ας μην κόπτονται

            λοιπόν όλοι αυτοί που προετοίμασαν και δημιούργησαν την ασυδοσία του τραπεζικού συστήματος για «τα ρώσικα κεφάλαια» που έχουν

            κατατεθεί στην Κύπρο. Όταν οι διάφοροι Αμπράμοβιτς στέλνουν τα λεφτά τους στο Λονδίνο ή στην Φρανκφούρτη οι κυβερνήσεις της ΕΕ τους

            χαρακτηρίζουν «ευπρόσδεκτους επενδυτές» . Όταν στέλνουν λεφτά στην Κύπρο τότε η οικονομία μετατρέπεται σε «καζίνο»...

3. Αυτός που καλείται να πληρώσει το τίμημα της καπιταλιστικής κρίσης και της διάσωσης των τραπεζών είναι η εργατική τάξη και ο λαός στην Κύπρο. Μέτρα συντριπτικής λιτότητας, διάλυση των ασφαλιστικών ταμείων, εκτίναξη της ανεργίας στα ύψη. Ακόμα και μετά την λεηλασία των κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα από την Τράπεζα Πειραιώς του Σάλλα, τα χρέη τους προς την ΕΚΤ τα φορτώνονται οι εργαζόμενοι στην Κύπρο! Απέναντι σ' αυτήν την βαρβαρότητα ξεσηκώθηκαν οι εργαζόμενοι, η νεολαία, ολόκληρος ο λαός, στις μαζικότερες και πιο οργισμένες διαδηλώσεις των τελευταίων χρόνων. Ο κόσμος αυτός είπε το “όχι” στην Τρόϊκα και τα μέτρα της. Έχει την την δύναμη να συνεχίσει, να κλιμακώσει και να γκρεμίσει τις κυβερνήσεις και τα μνημόνιά τους!

4. Αναμφίβολα η Κύπρος ήταν και εξακολουθεί να είναι ένα τεράστιο πεδίο σύγκρουσης αστικών και ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών, το «αβύθιστο αεροπλανοφόρο για τις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις στη γύρω περιοχή. Οι ηγεμονικές δυνάμεις της ΕΕ με επικεφαλής την Γερμανία θέλουν να ελέγξουν πλήρως το τραπεζικό σύστημα και τις πηγές και τους δρόμους των πρώτων υλών. Η όξυνση των ανταγωνισμών είναι αναπόφευκτη πάνω στο έδαφος της παγκόσμιας κρίσης και αστάθειας του καπιταλισμού.

            Η αστική τάξη της Κύπρου, που εκφραζόταν τόσο από την κυβέρνηση του Αναστασιάδη αλλά και την προηγούμενη κυβέρνηση του ΑΚΕΛ,

           προσπάθησε να εξασφαλίσει τα συμφέροντά της συμμαχώντας με τις μεγάλες δυνάμεις και τους ιμπεριαλιστές. Με την ΕΕ και την πολιτική της

            προκειμένου να παραμείνει σαν χρηματοπιστωτικό κέντρο εντός της ευρωζώνης, ενάντια στα λαϊκά συμφέροντα (για αυτό και συμφώνησε σε

             κούρεμα των καταθέσεων κάτω των 100.000 ευρώ). Με τις ΗΠΑ και το κράτος – τρομοκράτη του Ισραήλ για το ζήτημα της οριοθέτησης της

             κυπριακής ΑΟΖ. Αυτή η πολιτική είναι που οδηγεί τους εργαζόμενους στην φτώχια και οξύνει τους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς στην

             περιοχή. Η. σύμπλεξη των οικονομικών με τους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς δημιουργεί ένα εκρηκτικό μίγμα.

5. Η ελληνική κυβέρνηση είναι εξίσου συνένοχη. Μαζί με τους έλληνες καπιταλιστές έπαιξε ενεργό ρόλο στους εκβιασμούς και την κλιμάκωση της λεηλασίας σε βάρος των εργαζόμενων στην Κύπρο. Εξαργύρωσε την συμφωνία της στην εκτέλεση του κυπριακού λαού με την παράδοση στον Σάλα (μετά την Αγροτική) και των ελληνικών υποκαταστημάτων των κυπριακών τραπεζών. Η «εθνική υπευθυνότητα» της συμμορίας Σαμαρά-Βενιζέλου- Κουβέλη μετριέται με το βάρος της τσέπης του Σάλλα. Επιπλέον, οι σοβαρότατες επιπτώσεις που θα έχει η «κυπριακή κρίση» στον ελληνικό καπιταλισμό, εξαιτίας των στενών δεσμών που έχουν οι εφοπλιστές και οι τραπεζίτες στις δύο χώρες, προς μεγάλη τους χαρά θα γίνει το άλλοθι για ένα νέο γύρο αντεργατικών μέτρων σε συμφωνία με την τρόικα.

6. Οι εξελίξεις στην Κύπρο δείχνουν πόσο λανθασμένη και ατελέσφορη είναι η λογική που πρόταξε κυρίως ο ΣΥΡΙΖΑ ότι μπορούμε να έχουμε «επαναδιαπραγμάτευση» και «ακύρωση των μνημονίων» παραμένοντας μέσα στο ευρώ. Η συμφωνία Τσίπρα-Καμμένου είναι εξαιρετικά αρνητική για το κίνημα και την Αριστερά. Πρώτον γιατί αναφέρεται στην «διαπραγμάτευση» του μνημονίου και σε κάθε περίπτωση λύση εντός ευρώ και ΕΕ, δηλαδή σε συμφωνία με τους ευρω-ληστές. Δεύτερον γιατί αφήνει άθικτη όλη την ταξική στήριξη του ελληνικού κεφαλαίου στις επιθέσεις της τρόικας στην Κύπρο. Τρίτον γιατί με την ευρύτερη προοπτική που δίνει ο κ. Τσίπρας στην συμφωνία, οδηγεί σε ένα ευρύτερο μέτωπο με τους Ανεξάρτητους Έλληνες, πράγμα που εξωραΐζει ένα κόμμα που το περιεχόμενο της «αντιμνημονιακής» του στάσης σφραγίζεται από τους ύμνους στην επιχειρηματικότητα, στον ιδιωτικό ρόλο των τραπεζών, και από έντονα εθνικιστικά και ρατσιστικά στοιχεία, που φλερτάρει ακόμα και με τους νεοναζί της Χρυσής Αυγής. (βλ και στάση απέναντι στο ζήτημα τη ιθαγένειας).

            Όποτε η Αριστερά συμμάχησε με αστικές δυνάμεις (περίπτωση ενιαίου συνασπισμού με ΝΔ και μετά με ΝΔ και ΠΑΣΟΚ το 1990-91), όποτε

             έψαξε στηρίγματα σε κάποιο από τα ιμπεριαλιστικά κέντρα οδηγήθηκε στην ήττα και την διάλυση. Οι συμμαχίες «με το διάβολο» σίγουρα   

             ανοίγουν τον  δρόμο για την κόλαση της αριστεράς...

7. Ηττοπαθής και αποπροσανατολιστική είναι η θέση του ΚΚΕ ότι το ζήτημα μέσα ή έξω από τι ευρώ είναι «ψευτοδίλημμα»! Όταν όλη η αστική προπαγάνδα επικεντρώνεται στην διάσωση της ευρωζώνης, όταν όλη η ιδεολογική τρομοκρατία του αντίπαλου (και) για το θέμα της Κύπρου συγκεντρώνεται στο “ευρώ ή χάος”, αποτελεί αποχώρηση από την πραγματική πολιτική και ιδεολογική αντιπαράθεση με τον εχθρό η λογική του ...«ψευτοδιλήμματος». Είναι άλλο πράγμα να τονίζει η Αριστερά ότι η έξοδος από το ευρώ και την ΕΕ πρέπει να συνδέεται με ένα συνολικό πρόγραμμα με προοπτική την εξουσία των εργαζόμενων και είναι άλλο πράγμα η αποφυγή της μάχης.

8. Μόνο ο λαϊκός ξεσηκωμός, οι κοινοί εργατικοί και λαϊκοί αγώνες σε Ελλάδα και Κύπρο μπορούν να τινάξουν πάνω από την πλάτη μας και την σημερινή «ιερά συμμαχία». Οι εργαζόμενοι δεν έχουν τίποτα κοινό με τους Βγενόπουλους και τους Σάλες, με τους Αναστασιάδηδες και τους Σαμαράδες. Η «εθνική ομοψυχία» που προβάλλουν οι αστικές τάξεις εξυπηρετεί μονάχα τα δικά τους συμφέροντα. Μόνο η ανάπτυξη ενός ισχυρού εργατικού και λαϊκού κινήματος για να φύγουμε εδώ και τώρα από το ευρώ και την ΕΕ, να καταργήσουμε τον εφιάλτη των μνημονίων και των αποικιοκρατικών δανειακών συμβάσεων, να διαγράψουμε το χρέος, να εθνικοποιήσουμε τις τράπεζες και να μπουν άμεσα φραγμοί στην ελευθερία διακίνησης των κεφαλαίων καθώς και όλες τις μεγάλες επιχειρήσεις με τον δικό μας εργατικό και λαϊκό έλεγχο, μπορεί να δώσει προοπτική. Μόνο η κοινή διεθνιστική πάλη των λαών Ελλάδας-Κύπρου και όλων των λαών της περιοχής μπορούν να βάλουν φρένο στην κρίση, τους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς και τους πολέμους. Να επιβάλλουμε μέτρα εδώ και τώρα βελτίωσης της ζωής του λαού αντικαπιταλιστικές απαντήσεις στην κρίση του συστήματος. Για να περάσει ο πλούτος και η εξουσία στα χέρια των εργαζόμενων.